Nederlands grammatica: gebruik van scheidbare werkwoorden

Wat dit grammaticapunt behandelt

Scheidbare werkwoorden zijn werkwoorden die bestaan uit een werkwoord en een los voorvoegsel. Dit voorvoegsel kan in de zin worden losgemaakt van het werkwoord.

Wanneer je het gebruikt

Gebruik scheidbare werkwoorden als het werkwoord een voorvoegsel heeft dat de betekenis verandert. In hoofdzinnen komt het voorvoegsel meestal achteraan. In bijzinnen of met een hulpwerkwoord blijft het werkwoord aan het voorvoegsel vast.

Belangrijke vormen

• In de tegenwoordige tijd komt het voorvoegsel achteraan: Ik sta vroeg op.
• In de infinitief of voltooide tijd blijft het werkwoord aan het voorvoegsel vast: Ik wil opstaan. Ik ben opgestaan.

Voorbeelden

Tips

• Vergeet niet het voorvoegsel te scheiden in hoofdzinnen, maar niet na een hulpwerkwoord of in de infinitief.
• Het voorvoegsel komt meestal achteraan in de zin in de tegenwoordige tijd.
• Niet alle werkwoorden met een voorvoegsel zijn scheidbaar.

Uitzonderingen en randgevallen

• Sommige voorvoegsels ('be-', 'ge-', 'her-', 'ont-', 'ver-') zijn meestal niet scheidbaar.
• In bijzinnen blijven het werkwoord en voorvoegsel samen achteraan staan.