Türkçe dil bilgisi: işteş çatılar

Bu dil bilgisi konusu neleri kapsar

İşteş çatılar, bir eylemin birden fazla kişi tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını gösteren fiil çatısıdır. Bu çatıda, eylemde birden fazla özne yer alır.

Ne zaman kullanılır

Bir eylem iki ya da daha fazla kişi tarafından karşılıklı veya birlikte yapılıyorsa işteş çatılı fiiller kullanılır. Örneğin; konuşmak, buluşmak, dövüşmek gibi.

Temel biçimler

• Fiil kökü + -iş-/-ış-/-uş-/-üş- + zaman/kişi eki
• Örnekler: konuşmak → konuş-uş-mak, bulmak → bul-uş-mak, dövmek → döv-üş-mek

Örnekler

İpuçları

• Her fiil işteş çatılı yapılamaz. Sadece karşılıklı veya birlikte yapılabilen eylemler işteş çatılı olabilir.
• İşteş eki, ünlü uyumuna göre (-iş-, -ış-, -uş-, -üş-) değişir.
• İşteş çatıda fiil, 'birlikte' veya 'karşılıklı' anlamı kazanır.

İstisnalar ve kenar durumları

• Bazı fiillerde işteş eki var gibi görünse de işteş anlamı taşımaz (örneğin 'görüşmek' hem 'buluşmak' hem 'fikir alışverişi yapmak' anlamına gelebilir).
• Bazı fiillerde işteş çatılı fiil, kök anlamdan farklı bir anlam kazanabilir.