İsimler ve artikeller
Bir kişi, yer, şey veya fikre gönderme yapan sözcük.
Nasıl fark edilir. Almancada tüm isimler, cümlenin ortasında bile olsa, büyük harfle yazılır: der Mann, das Haus, die Freiheit. Genellikle bir artikelle veya başka bir belirteçle birlikte görünürler ve sözlük maddeleri normalde ismi artikeliyle birlikte verir.
Dikkat edin. Bir Alman ismini tek başına öğrenmeyin: der/die/das + isim + çoğul biçimi birlikte öğrenin; örneğin der Tisch, die Tische. Fiil ya da sıfattan türeyen birçok sözcük, büyük harfle yazıldığında das Essen veya im Deutschen örneğinde olduğu gibi isimleşir.
Eril kesin artikel. Yalın haldeki eril isimlerle birlikte kullanılır.
Nasıl fark edilir. der’i yalın haldeki eril tekil isimlerle görürsünüz: der Mann, der Tisch. Ayrıca sözlük maddelerinde ismin cinsiyetinin eril olduğuna dair güçlü bir ipucudur.
Dikkat edin. Der her zaman yalnızca eril yalın hal değildir: bazı çekimlerde, örneğin ilgi zamiri olarak ya da bazı paradigmalarında dişil datif/genitif biçimi olarak da görülebilir. Temel isim öğreniminde önce der’e sözlük artikeli olarak odaklanın ve hâl biçimlerini birlikte öğrenin: der, den, dem, des.
Tekilde dişil kesin artikel, çoğulda ise tüm cinsiyetler için kesin artikel.
Nasıl fark edilir. die’yi die Frau gibi dişil tekil isimlerle ve die Bücher gibi herhangi bir çoğul isimle kullanırsınız. Dişil isimler çoğu zaman -ung, -heit, -keit, -schaft, -tät, ya da -ion ile biter.
Dikkat edin. Öğrenenler çoğu zaman die’nin her zaman dişil olduğunu varsayar, ancak bu sözcük tüm cinsiyetler için çoğulu da gösterir. İsmin bağlama göre tekil mi çoğul mu olduğuna bakın ve tekil artikel ile çoğul biçimi birlikte öğrenin.
Nötr kesin artikel. Yalın haldeki nötr isimlerle birlikte kullanılır.
Nasıl fark edilir. das’ı sık sık das Kind veya das Haus gibi nötr isimlerle görürsünüz. Özellikle -chen ve -lein ile biten küçültme eklerinde yaygındır; das Mädchen ve das Brötchen gibi.
Dikkat edin. Cinsiyeti anlamdan yola çıkarak tahmin etmeyin: das Mädchen kişi kadın olduğu için değil, son eki nedeniyle nötrdür. Ayrıca das’ın yalnızca bir artikel değil, zamir ya da ilgi zamiri de olabileceğini unutmayın.
Fiiller
Bir eylemi, durumu veya deneyimi anlatan sözcük.
Nasıl fark edilir. Almanca temel cümlelerde çekimli fiil genellikle ikinci konumdadır: Heute kommt er spät. Sözlük maddelerinde fiiller mastar halinde verilir; çoğu zaman -en veya -n ile biterler, örneğin machen, gehen, sammeln.
Dikkat edin. Almanca fiiller yalnızca zaman ve kişiye göre değil, cümle türüne göre de değişir; bu yüzden fiil yan cümlelerde sona kayabilir: weil er spät kommt. Düzensiz fiillerin temel biçimlerini, özellikle 3. tekil şahıs ve geçmiş ortaç biçimini, mutlaka birlikte öğrenin.
Başka bir fiile yeterlilik, zorunluluk, kesinlik ya da izin gibi anlamlar katan küçük bir fiil grubu.
Nasıl fark edilir. Yaygın Almanca modal fiiller können, müssen, dürfen, sollen, wollen, ve mögen’dir. Başka bir fiille kurulan cümlede modal fiil çekimli fiildir ve ana fiil genellikle mastar halinde sona gider: Ich kann heute nicht kommen.
Dikkat edin. Modal fiiller şimdiki zamanda oldukça düzensizdir ve normal kullanımda ardından gelen mastarın önünde zu bulunmaz. mögen ile möchte’yi karıştırmayın: möchte genellikle kibarca 'istemek' anlamındaki biçimdir.
Bir fiili, tek başına fiilden farklı bir anlam oluşturan küçük bir sözcük izler.
Nasıl fark edilir. Almanca, İngilizcedeki anlamda phrasal verb’leri ana bir kategori olarak kullanmaz; ancak benzer görünen birçok sözlük maddesi genellikle aufstehen veya mitkommen gibi ayrılabilen ön ekli fiillerdir. Bir temel cümlede ilk öğe sona kayıyorsa, bunu serbest bir fiil + edat birleşimi olarak değil, ayrılabilen bir fiil olarak değerlendirin.
Dikkat edin. Her fiil + küçük sözcük dizisinin tek bir sözlük maddesi olduğunu varsaymayın. Er steht auf ile aufstehen’i, gerçek bir fiil + edat öbeği olan Er wartet auf den Bus ile karşılaştırın; burada auf, fiil ön eki değil, isim öbeğinin parçasıdır.
Öneki ayrılan ve temel cümlelerde cümlenin sonuna giden fiil.
Nasıl fark edilir. anrufen veya einkaufen gibi fiillerde ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, nach-, vor-, weg-, zu- gibi yaygın vurgu taşıyan ön ekleri arayın. Temel cümlede çekimli fiil ikinci konumda yer alır ve ön ek sona gider: Sie ruft mich morgen an.
Dikkat edin. Öğrenenler çoğu zaman önekin mastar, ortaç ve yan cümlelerde fiile bağlı kaldığını unutuyor: anzurufen, angerufen, weil sie mich morgen anruft. Sözlüğü kontrol edin; çünkü benzer görünen bazı ön ekli fiiller bunun yerine ayrılamayan fiiller olabilir.
Diğer sözcük türleri
Bir ismi tekrar etmek zorunda kalmamak için onun yerine geçen sözcük.
Nasıl fark edilir. Almanca zamirler isimlerin yerini alır ve hâle göre biçim değiştirir: ich/mich/mir, er/ihn/ihm. Anna ist da, aber sie wartet noch örneğinde olduğu gibi, isim öbeğinin bulunacağı yerde tek başlarına durabilirler.
Dikkat edin. Almancada zamirlerde hâl çok önemlidir; bu yüzden yalnızca İngilizce sözcük dizimine güvenmeyin. Öğrenenler ayrıca die ve der gibi biçimler örtüştüğü için zamirleri artikellerle karıştırır; sözcüğün tek başına mı durduğunu yoksa bir isim mi başlattığını kontrol edin.
Hangi isme ya da kaç tane olduğuna işaret etmek için ismin önüne konan sözcük.
Nasıl fark edilir. Almanca belirteçler, sıfatlardan önce, isim öbeğinin başında yer alır: dieser alte Film, mein neues Auto, viele kleine Häuser. Artikeller, iyelik sözcükleri, gösterme sıfatları ve niceleyiciler burada kullanılır.
Dikkat edin. Belirteçler Almancada, özellikle cinsiyet, sayı ve hâl bakımından, önemli dilbilgisi bilgisi taşır. dieser, diese, dieses birbirinin yerine kullanılamadığı için, bunları kelimeyi öğrenirken isimden ayrı düşünmeyin.
Başka bir sözcükle ilişkisini göstermek için isim, zamir ya da isim öbeğinden önce kullanılan sözcük.
Nasıl fark edilir. Almanca edatları fark etmek kolaydır; çünkü ardından bir isim öbeği ya da zamir gelir: mit dem Auto, für dich, in der Stadt. Birçok edat belirli bir hâli yönetir ve bazı iki yönlü edatlar, hareket ile konuma bağlı olarak akuzatif ya da datif alır.
Dikkat edin. Başlıca hata, edattan sonra yanlış hâli kullanmaktır: mit her zaman datif alır, durch ise akuzatif alır. Edatları yalnızca çevrilmiş tek sözcükler olarak değil, hâl kalıbı ve tam bir örnekle birlikte öğrenin.
Cümlenin iki bölümünü bağlayan sözcük.
Nasıl fark edilir. Almancada und, aber, oder, denn gibi eşgüdümlü bağlaçlar eşit öğeleri birbirine bağlar ve fiili sona zorlamaz. weil, dass, wenn, obwohl gibi alt sıralayıcı bağlaçlar ise yan cümle kurar ve çekimli fiili sona gönderir.
Dikkat edin. Sözcük dizimi en büyük sorundur: weil ya da dass’tan sonra öğrenenler çoğu zaman fiili yanlışlıkla ikinci konumda bırakır. Bağlaçları tetikledikleri cümle kalıbıyla birlikte ezberleyin.
Ani bir duygu ya da tepkiyi ifade eden kısa sözcük ya da söz öbeği.
Nasıl fark edilir. Almanca ünlemler çoğu zaman tek başına durur ve ardından virgül ya da ünlem işareti gelir: Oh!, Ach so., Wow!, Aua!. Bunları çıkarsanız da cümlenin geri kalanı dilbilgisel olarak çalışmaya devam eder.
Dikkat edin. Birçok ünlem günlük konuşmada kullanılır ve resmî yazıda tuhaf duyulabilir. Ayrıca na ja ya da ach gibi yaygın konuşma öğelerinin çoğu zaman doğrudan anlamdan çok ton ve tavır taşıdığını unutmayın.
Bir ismin belirli mi genel mi olduğunu gösteren kısa sözcük.
Nasıl fark edilir. Almanca artikeller ismin önünde yer alır ve cinsiyet, sayı ve hâl bilgisini gösterir: der, die, das gibi belirli artikeller ve ein, eine gibi belirsiz artikeller. Sözlük maddelerinde artikel, ismin cinsiyetini söylediği için ismin temel bir parçasıdır.
Dikkat edin. Almanca artikeller İngilizce’deki karşılıklarından çok daha fazla iş görür; bu yüzden onları yalnızca 'the' ve 'a' ayrımına göre seçemezsiniz. Hâl değişimlerine dikkat edin ve belirsiz artikelin çoğul biçimi olmadığını unutmayın.
Bir miktarı ya da sıra düzenindeki bir konumu belirten sözcük.
Nasıl fark edilir. Almanca sayılar belirteç olarak işlev görebilir ya da tek başlarına durabilir: zwei Bücher, der dritte Tag. Asıl sayılar eins, zwei, drei’yi içerir; sıra sayıları ise çoğu zaman -te ya da -ste ile biter, örneğin der zehnte, der erste.
Dikkat edin. Öğrenenler Alman sayı oluşumunda, özellikle einundzwanzig gibi birliğin onludan önce geldiği biçimlerde sık sık takılır. Akıcı metinde, sıfat gibi davrandıklarında sıra sayılarındaki hâl eklerine de dikkat edin: am dritten Tag.
